Οι αναπαραστάσεις του ρόδου στο δημοτικό τραγούδι, σε αινίγματα και παροιμίες

Περίληψη

Το δημοτικό τραγούδι, προϊόν της προφορικής παράδοσης, πλάθεται και σχηματοποιείται σε λόγο έμμετρο αντλώντας αφορμές σύνθεσης από τις στιγμές του λαϊκού βίου, καθώς καθετί που λέγεται στο δημοτικό τραγούδι έρχεται από τη φυσιολογία του λαϊκού ανθρώπου και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την έκφραση της λαϊκής συλλογικής εμπειρίας. Ως κεφαλαιώδες στοιχείο εμφανίζεται η εγγύτητα του ανώνυμου δημιουργού με τη φύση και, συνακόλουθα, η θεματοποίηση των στοιχείων της, ζώα ή φυτά, άλλοτε μεμονωμένα και πολύ συχνά μέσω αναφορών. Από τον χώρο της πανίδας του δημοτικού τραγουδιού στην παρούσα εργασία προσεγγίζουμε, ακροθιγώς, τις αναπαραστάσεις του ρόδου, ή τριαντάφυλλου, το οποίο κατέχει εξέχουσα θέση και εντοπίζεται συχνά σε στίχους όλων των κατηγοριών του δημοτικού τραγουδιού στην κατεύθυνση της σύνδεσης και απόδοσης της ιδιότητας της ομορφιάς, την έκφραση της αγάπης αλλά και τη θλίψη του θανάτου. Η μελέτη μας επεκτείνεται και σε άλλες μορφές έντεχνης λαϊκής έκφρασης, όπως είναι τα αινίγματα, σε πολλά από τα οποία αξιοποιείται το σχήμα και οι ιδιότητες του ρόδου και, τέλος, μέσα στο ίδιο πλαίσιο, προσεγγίζουμε τον χώρο των παροιμιών, αποστάγματα σοφίας του λαού, στις οποίες αξιοποιείται συχνά η διττή και αντιφατική φύση του ρόδου (άνθος-αγκάθια).